So sánh bản vẽ JIS và TCVN là một bước quan trọng trong ngành cơ khí, đặc biệt khi làm việc trong môi trường quốc tế. Bản vẽ kỹ thuật đóng vai trò như ngôn ngữ chung giữa kỹ sư thiết kế và người gia công, nhưng cách thể hiện lại khác nhau giữa các quốc gia. Nhật Bản sử dụng tiêu chuẩn JIS (Japanese Industrial Standards), trong khi Việt Nam thường áp dụng tiêu chuẩn TCVN (dựa trên hệ thống ISO hoặc tiêu chuẩn Nga/Châu Âu). Sự khác biệt lớn nhất giữa hai hệ thống này nằm ở phương pháp hình chiếu – yếu tố quyết định cách đọc và hiểu bản vẽ kỹ thuật.
1. Phương pháp hình chiếu: Góc chiếu thứ nhất và góc chiếu thứ ba
| Tiêu chí | Việt Nam (TCVN – Góc chiếu thứ nhất) | Nhật Bản (JIS – Góc chiếu thứ ba) |
|---|---|---|
| Kí hiệu trên bản vẽ |  |
 |
| Vị trí vật thể |
|
|
| Nguyên lý chiếu | Chiếu xuyên qua vật thể đến mặt phẳng
|
Chiếu từ người quan sát đến mặt phẳng trước vật thể |
| Hình chiếu bằng (Top view) | 
Nằm dưới hình chiếu đứng (Front view) |
Nằm trên hình chiếu đứng |
| Hình chiếu cạnh trái |
Nằm bên phải hình chiếu đứng |
Nằm bên trái hình chiếu đứng |
| Mặt phẳng chiếu giả định |
Không trong suốt |
Trong suốt |
| Khu vực sử dụng phổ biến |
Việt Nam, Châu Âu, Ấn Độ |
Mỹ, Nhật Bản, Canada |
| Phần mềm CAD hỗ trợ | Mặc định theo ISO hoặc tiêu chuẩn Nga | SolidWorks, AutoCAD có tùy chọn JIS
|
2. Hình cắt và hình trích
Hình cắt: Dùng để thể hiện chi tiết bên trong vật thể mà hình chiếu thông thường không thể hiện được.
Hình trích: Phóng to một phần nhỏ của chi tiết để làm rõ yêu cầu gia công.
Cả JIS và TCVN đều sử dụng hình cắt và hình trích, nhưng cách thể hiện hướng mũi tên và vị trí hình cắt sẽ khác do phương pháp chiếu khác nhau.
3. Tư duy không gian và cách đọc bản vẽ
JIS yêu cầu người đọc tưởng tượng vật thể nằm trong một khối hộp, từ đó “mở” các mặt phẳng để thấy các hình chiếu.
TCVN thường trực quan hơn với cách bố trí hình chiếu theo hướng nhìn thực tế.
Mục tiêu cuối cùng của cả hai hệ thống là giúp người đọc hình dung được vật thể 3D từ các hình chiếu 2D.
4. Ứng dụng trong thực tế và phần mềm
Khi làm việc với đối tác Nhật, kỹ sư Việt Nam cần nắm rõ tiêu chuẩn JIS để tránh hiểu sai bản vẽ.
Các phần mềm như SolidWorks, AutoCAD, Inventor đều hỗ trợ chuyển đổi giữa góc chiếu thứ nhất và thứ ba.
Kết luận
Sự khác biệt lớn nhất giữa bản vẽ cơ khí Nhật Bản và Việt Nam nằm ở phương pháp hình chiếu. Việc hiểu rõ sự khác biệt này không chỉ giúp bạn đọc đúng bản vẽ mà còn tránh sai sót trong quá trình thiết kế và gia công. Nếu bạn làm việc trong môi trường quốc tế, đặc biệt với Nhật Bản, việc nắm vững tiêu chuẩn JIS là điều bắt buộc.
